Çağ açan hükümdar: Fatih Sultan Mehmet

Daha 21 yaşında İstanbul'u fethederek çağ açıp çağ kapatan ve yönetimiyle Osmanlı ve dünya tarihine damga vuran Fatih Sultan Mehmet, 539 yıl önce bugün vefat etti.

Kültür-Sanat 03.05.2020, 14:05 03.05.2020, 16:19
Çağ açan hükümdar: Fatih Sultan Mehmet

2. Murad'ın 4. oğlu olan 2. Mehmet, 30 Mart 1432'de Edirne'de dünyaya geldi. İki lalası Kassabzade Mahmud ve Nişancı İbrahim ile 1143'te Edirne'den Manisa'ya vali gönderilen 2. Mehmed, aynı yılın sonlarında ağabeyi Amasya Valisi Şehzade Alaeddin Ali Çelebi'nin vefatı üzerine tahtın tek varisi durumuna geldi.

Babası Sultan 2. Murat'ın isteğiyle 1444 yılında, henüz 12 yaşındayken tahta çıkan 2. Mehmet, içeride ve dışarıda yaşanan buhranlar sebebiyle ancak 2 yıl tahtta kaldı. Tahtı 1446'da babasına devreden 2. Mehmet, 19 yaşına geldiğinde yeniden tahta çıktı.

2. Mehmet, 1453 yılında henüz 21 yaşındayken uzun yüzyıllar boyu ele geçirilemeyen Bizans'ın elindeki İstanbul'u 54 günlük bir kuşatmanın ardından fethederek "Fatih" unvanını aldı. Fetih sırasında gemileri karadan yürütüp Haliç'e indirerek savaşın seyrini değiştiren Fatih Sultan Mehmet, bu fetihle Orta Çağ'ı kapatıp Yeni Çağ'ı açtı.

İstanbul'un fethinden sonra şehrin yağmalanmasına izin vermeyerek can ve mal güvenliği garantisi verdiği halkın gönlünü kazanan Fatih Sultan Mehmet, fethin sembolü olarak Ayasofya Kilisesi'ni camiye çevirdi.

Fatih Sultan Mehmet, ilk tahta çıktığında ve İstanbul'un fethi sırasında sergilediği tutumlar nedeniyle Çandarlı Halil Paşa’yı 10 Temmuz 1453'te Edirne'de idam ettirdi.

1461'de Trabzon Rum İmparatorluğu'nun varlığına son veren Fatih Sultan Mehmet, 1462'de Rumeli seferine çıkarak Eflak'ı Osmanlı Devleti'ne bağladı ve 1463'te Bosna'yı tamamen ele geçirdi.

Padişahlığı döneminde 25 seferi bizzat yöneten Fatih, babası 2. Murat döneminde 880 bin kilometrekare olarak devraldığı Osmanlı topraklarını, 2 milyon 214 bin kilometrekareye ulaştırdı.

Gut hastalığı olan Fatih Sultan Mehmet, Anadolu'ya çıktığı sefer sırasında 3 Mayıs 1481'de Gebze yakınlarındaki Hünkar Çayırı'nda vefat etti. Naaşı, kendi adını taşıyan Fatih Camisi'ndeki türbesine defnedildi.

Yetenekli ve bilgi sahibi bir entelektüeldi

Tarihçiler tarafından büyük bir devlet adamı ve askeri deha olarak gösterilen Fatih Sultan Mehmet, orduda düzen olarak yeniliklere gidip ateşli ve son teknoloji silahları üretip, asker sayısını artırdı.

Arapça, Farsça, Latince, İtalyanca, Slavca bilen Fatih Sultan Mehmet, matematik, coğrafya, astronomi, fizik gibi pek çok alanda da yetenekli ve bilgi sahibi bir entelektüeldi. Devrinin en büyük alimleri Molla Hüsrev, Molla Gürani, Molla Yegan, Hızır Bey ve Hocazade Muslihuddin'den ders alan Fatih Sultan Mehmet, merak ettiği alanlarda da uzman kişileri getirtip özel eğitim aldı.

Şiire de ilgi duyan Fatih Sultan Mehmet, "Avni" mahlasıyla şiirler yazdı. Sanata ve ilme verdiği önemle de bilinen Fatih, padişahlığı süresince birçok medrese yaptırarak, dünyanın farklı ülkelerinden bilim insanlarını İstanbul'a davet etti.

Tarihteki imparatorluk kurucularının vasıflarını taşıyan Fatih Sultan Mehmet, dünya hakimiyetini amaç edinmiş kudretli bir asker ve geniş görüşlü bir kültür adamıydı. Hatta, bazı Rum tebaalar onu, İstanbul'u elinde tutması sebebiyle "Kayser-i Rum" yani Roma İmparatoru olarak gördü.

"Doğu ve Batı kültürlerini kendi bünyesinde mecz eden bir şahsiyet"

29 Mayıs Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Feridun Emecen, AA muhabirine yaptığı açıklamada 2. Mehmet'in çok iyi bir eğitim almasına karşın ilk sultanlık döneminde henüz 12 yaşında bir çocuk olduğuna dikkati çekerek, "Fatih'in zihin yapısını ortaya koyan, her şeyi tasarladığı dönem, birinci sultanlığının akabindeki 1446'dan 1451'e kadarki Manisa'da bulunduğu dönemidir." dedi.

Emecen, 2. Mehmet'in Molla Gürani ve Akşemseddin ile de Manisa'da tanıştığına dair rivayetler bulunduğunu belirterek, onu devlet idaresine ciddi bir şekilde hazırlayan kişilerden birisinin ise Şehabettin Paşa olduğunu kaydetti.

Sultan'ın hem Doğulu alimlerden dersler görerek hem de Batılı kaynaklardan faydalanarak kendini çok iyi yetiştirdiğini, tahtan indirildikten sonra kendisini yine iktidara hazır bir sultan gibi yetiştirmek için farklı enstrümanlara başvurduğunu anlatan Emecen, şöyle konuştu:

"Bu dönemde pek çok kitap getirtti. Grekçe'yi biliyor ve konuşuyordu. İtalyanca'ya hakim olduğunu biliyoruz. Okuduğunu biliyoruz ancak konuşabildiğini bilmiyoruz. Sırpça'dan da anlayabildiğini düşünüyorum. Arapça ve Farsça gibi Doğu dillerini de zaten biliyor. Fatih'in, Yunan klasiklerini okuduğunu görüyoruz. Topkapı Sarayı kütüphanesinde de Yunanca yazmalar olduğunu biliyoruz. Büyük İskender'in tarihini okutuyor. Doğu ve Batı kültürlerini kendi bünyesinde mecz eden bir şahsiyet var karşımızda. Resme bir ilgisi var. İtalyan ressamlar çağırıyor. Gerçekten çok farklı bir hükümdar profiline sahip."

"Rumeli Hisarı inşaatını başlatması sonun başlangıcıdır"

Fatih Sultan Mehmet'in diğer Osmanlı sultanları arasında çok farklı bir yere sahip olduğunu dile getiren Emecen, Fatih'in devleti taşıdığı aşama itibarıyla imparatorluk dönemini başlattığını ifade etti.

2. Mehmet'in askeri anlamda dehasını gösteren planların, İstanbul'un fethi sırasında ortaya çıktığına işaret eden Emecen, şunları aktardı:

"O dönemden bunları anlatan kaynak yok ama kuşatmanın mahiyetinden bunu anlıyoruz. Rumeli Hisarı'nı inşa ettirmiş olması, bir kere başlı başına bir askeri strateji dehası örneğidir. 1452 Mart ayında Rumeli Hisarı inşaatını başlatması sonun başlangıcıdır. Bununla İstanbul Boğazı'nın kontrolünü sağlamış oldu. İstanbul'un en zayıf sur kesimi Haliç bölgesinde olduğu için gemilerin Haliç'e indirilmesiyle ilgili planlar yaptı. Bu planları çok önceden yaptı. Rumeli Hisarı'nın inşası sırasında hem koylarda taşımacılık amacıyla kullanılabilecek gemilerin inşası gerçekleştirildi, diğer yandan da yollar düzeltilerek gemilerin Haliç'e indirilebileceği bir hat gerçekleştirildi. Gemilerin Haliç'e indirilmesi bir günde olabilecek bir şey değil, uzun hazırlıklar sonrasında yapılan bir işlemdir."

Askeri alanda yaptığı çalışmalar

Emecen, İstanbul’un fethinde bir başka önemli hususun kaleye etkili atış yapabilecek top gibi ateşli silahların kullanılması konusu olduğunu, bir başka önemli askeri gelişmenin ise Osmanlıların daha önce de uyguladıkları ama fetihte daha etkili şekilde kullanılan lağım kazma, yani yer altından tüneller kazarak surların altına kadar ilerleyerek barut doldurup patlatarak surları yıkma yöntemi olduğunu anlattı.

Emecen, ayrıca ilk defa kullanılan çeşitli kuşatma aletleri olduğunu ve bunların bazılarının çizimlerine ulaşılabildiğini aktardı.

Fatih Sultan Mehmet'in o dönem için en gelişmiş silahları kullandığını, aynı zamanda bu silahları geliştirdiğini belirten Emecen, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Sultan Mehmet'in yaptığı bir başka önemli değişiklik Yeniçeri sistemini yeniden düzenlemesi ve kendisine bağlı bir kul sistemi oluşturmasıdır, doğrudan doğruya bir Hassa Ordusu, daimi ordu şeklindeki düzenli ordu teşkil etmesidir. Bunların sayılarını 10 bin civarına getirdi Fatih. Bu o dönem için muazzam bir güçtür. Çünkü bunlar profesyonel askerdir. O dönemde Avrupa'da böyle profesyonel asker istihdamı söz konusu değil. Büyük bir grubun şimdiki zaman gibi devlet hizmetinde muvazzaf olarak görev yapmasıdır. Yeniçeri grupları profesyonel askerler olarak savaşların kaderini tayinde çok etkili oldular."

Fatih'in, Yeniçeri gruplarını tüfekle donattığını bildiren Emecen, yaya askerlerin tüfekle donatılmasının da o dönem için ilk olduğunu aktardı. 

Emecen, Fatih Sultan Mehmet'in siyasi anlamda Osmanlı'nın devletten imparatorluk sürecine geçişini sağlayacak birtakım hedefleri oluşturduğunu, İstanbul'u alıp Bizans'ı ortadan kaldırdığını, ayrıca Bizans'ın hakim olduğu topraklar üzerinde de hak iddia ettiğini dile getirdi.

Emecen, sözlerini şöyle tamamladı:

"Fatih, bu şekilde kendisini Bizans'ın varisi bir imparator gibi telakki etmeye başladı. Osmanlı kaynakları, Fatih için 'Kayser-i Rum', yani 'Roma İmparatoru' tabirini kullanır. Fatih ikinci Roma'yı, yani Bizans'ı aldıktan sonra asıl Roma'yı hedef olarak gösterdi. Bu hedef ise Roma'nın hakim olduğu bütün topraklara hakim olmak şeklindeydi. Bir nevi Kızılelma ülküsü. Bu zihniyeti ve cihanşümul bir imparatorluk fikrini aşılayan ve bunu hedef olarak belirleyip haleflerine yol gösteren bir sultandır. Onun izinden Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman yürüdü. Her ikisinin de faaliyetlerine baktığımızda arka planda Fatih'in hedeflerini görürüz."

Yorumlar (1)
Tkyrkyyldz 1 ay önce
O bizim FATİH FETİH atamız .Allahım onu .Övgüsüne mashar olduğu Nur (sav. ) ile komşu eylesin
24°
açık
Namaz Vakti 16 Temmuz 2020
İmsak 03:46
Güneş 05:39
Öğle 13:15
İkindi 17:13
Akşam 20:42
Yatsı 22:26
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 32 66
2. Trabzonspor 32 62
3. Sivasspor 32 57
4. Beşiktaş 32 56
5. Galatasaray 32 52
6. Alanyaspor 32 51
7. Fenerbahçe 32 50
8. Gaziantep FK 32 42
9. Antalyaspor 32 41
10. Göztepe 32 39
11. Kasımpaşa 32 39
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Denizlispor 32 35
14. Konyaspor 32 33
15. Malatyaspor 32 32
16. Çaykur Rizespor 32 32
17. Kayserispor 32 32
18. Ankaragücü 32 29
Takımlar O P
1. Hatayspor 33 63
2. Erzurum BB 33 59
3. Adana Demirspor 33 58
4. Akhisar Bld.Spor 33 57
5. Bursaspor 33 56
6. Fatih Karagümrük 33 53
7. Altay 33 51
8. Keçiörengücü 33 47
9. Ümraniye 33 44
10. Giresunspor 33 44
11. Menemen Belediyespor 33 43
12. İstanbulspor 33 40
13. Balıkesirspor 33 38
14. Altınordu 33 36
15. Boluspor 33 30
16. Osmanlıspor 33 27
17. Adanaspor 33 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 35 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Tottenham 35 52
9. Arsenal 35 50
10. Burnley 35 50
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 35 31
19. Aston Villa 35 30
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 36 79
3. Atletico Madrid 36 66
4. Sevilla 36 66
5. Villarreal 36 57
6. Getafe 36 54
7. Real Sociedad 36 54
8. Athletic Bilbao 36 51
9. Valencia 36 50
10. Granada 35 50
11. Osasuna 36 48
12. Levante 36 43
13. Real Betis 36 41
14. Real Valladolid 36 39
15. Eibar 36 39
16. Celta de Vigo 36 36
17. Deportivo Alaves 36 36
18. Leganés 36 32
19. Mallorca 36 32
20. Espanyol 36 24